دستهبندی محصولات فروشگاه اینترنتی؛ ساختار درست برای مشتری و گوگل
فرض کنید مشتری‌ای وارد فروشگاه لوازم آشپزی و قنادی شما می‌شود و دنبال قالب کیک گرد است. اگر محصولات در دسته‌هایی مثل «جدیدها»، «پرفروش‌ها»، «لوازم متفرقه» و «تخفیفی» چیده شده باشند، او نمی‌داند از کجا شروع کند. اگر دستهها روشن باشند، مثلاً «قالب کیک و شیرینی»، چند ثانیه بعد محصول را پیدا کرده است.
دستهبندی محصولات یکی از تصمیم‌هایی است که معمولاً در شلوغی راهاندازی فروشگاه با عجله گرفته می‌شود و بعدها اصلاحش دشوار است. همین ساختار تعیین میکند مشتری چقدر سریع به کالا می‌رسد، موتورهای جستوجو موضوع فروشگاه را چگونه می‌فهمند و حتی کدهای محصول و هایلایتهای پیج اینستاگرام شما چگونه سازمان‌دهی می‌شوند.
در این راهنما، با مثال یک فروشگاه لوازم آشپزی و قنادی، اصول طراحی دستهها، شیوه نام‌گذاری، عمق مناسب، تفاوت گونه و محصول جدا و هماهنگ کردن دستهها با اینستاگرام را بررسی می‌کنیم.
دستهبندی برای چه کسی طراحی می‌شود؟
دستهبندی سه مخاطب دارد و هر کدام چیز متفاوتی از آن می‌خواهند:
- مشتری می‌خواهد بدون فکر کردن بداند محصول در کدام دسته است. او با منطق خرید خودش فکر میکند، نه با منطق انبار شما.
- موتور جستوجو از نام دستهها، متن آن‌ها و پیوندهای میان صفحهها می‌فهمد هر بخش سایت درباره چیست.
- خود شما برای مدیریت موجودی، گزارش فروش، قیمت‌گذاری گروهی و پاسخ به پرسش‌ها، به گروه‌بندی منظم نیاز دارید.
اشتباه رایج این است که فروشنده دستهها را بر اساس نیاز سوم، یعنی منطق تأمین‌کننده یا قفسه انبار، می‌چیند. مثلاً دستهای به نام «اجناس وارداتی» یا «محصولات فلان کارخانه» برای شما معنا دارد، اما مشتری‌ای که دنبال همزن دستی است، آن را در چنین دستهای جستوجو نمی‌کند. قاعده ساده این است: دستهها را بر اساس نیاز مشتری بچینید و برای نیازهای داخلی خود از برچسب، یادداشت یا گزارش استفاده کنید.
اصول ساختار درست دستهبندی
۱. هر محصول یک خانه اصلی دارد
مشتری باید بتواند حدس بزند هر محصول کجاست. اگر کیسه قنادی هم در «ابزار تزئین» باشد، هم در «لوازم یک‌بارمصرف» و هم در «پرفروش‌ها»، فهرستها تکراری و شلوغ می‌شوند. هر محصول را در یک دسته اصلی قرار دهید. اگر می‌خواهید محصولی را برجسته کنید، این کار را در صفحه اصلی یا محتوای اینستاگرام انجام دهید، نه با ساختن دستههای موقت.
۲. دستهها هم‌پوشانی نداشته باشند
دو دستهای که مرزشان روشن نیست، مشتری را سردرگم میکند. در فروشگاه نمونه ما، «ابزار شیرینی‌پزی» و «لوازم قنادی» تقریباً یک معنا دارند. به‌جای آن، دستهها را بر اساس کاربرد مشخص جدا کنید: «قالب کیک و شیرینی»، «ابزار تزئین کیک»، «ظروف پخت و سینی فر».
۳. اندازه دستهها نسبتاً متعادل باشد
دستهای با دو محصول در کنار دستهای با صد محصول، نشان می‌دهد ساختار باید بازبینی شود. دسته بسیار کوچک را با دسته نزدیکش ادغام کنید و دسته بسیار بزرگ را بر اساس کاربرد تقسیم کنید.
۴. دستهها پایدار باشند
«تخفیف یلدا» یا «جدیدهای این ماه» موضوعاتی موقت‌اند. ساختن دسته برای آن‌ها یعنی چند هفته بعد دستهای خالی یا نامرتبط خواهید داشت. ساختار اصلی را برای کالاها بسازید و مناسبت‌ها را در محتوا، کپشن و استوری مطرح کنید.
نام‌گذاری دستهها؛ با زبان مشتری
نام دسته باید همان واژه‌ای باشد که مشتری در ذهن دارد و احتمالاً در گوگل یا جستوجوی سایت تایپ میکند. برای پیدا کردن این واژه‌ها لازم نیست ابزار پیچیده‌ای داشته باشید:
- پیام‌های دایرکت و کامنت‌ها را مرور کنید. مشتریان محصول شما را چه می‌نامند؟ «قالب سیلیکونی» یا «قالب ژله‌ای»؟
- پیشنهادهای خودکار جستوجوی گوگل را هنگام تایپ نام محصول ببینید.
- نام‌هایی را که فروشگاه‌های مشابه برای دستهها استفاده میکنند بررسی کنید، بدون آنکه ساختارشان را کورکورانه کپی کنید.
چند قاعده نام‌گذاری:
- کوتاه و مشخص. «قالب کیک و شیرینی» بهتر از «انواع قالب‌های مخصوص پخت کیک، کاپ‌کیک و شیرینی» است.
- توصیفی، نه خلاقانه. «دنیای شیرین» نام زیبایی است، اما نمی‌گوید داخلش چیست.
- یکدست. اگر یک دسته را «ابزار تزئین» نامیده‌اید، دیگری را «وسایل اندازه‌گیری» ننامید و سومی را «تجهیزات پخت». الگوی ثابت، فهرست را خواناتر میکند.
- بدون اصطلاحات داخلی. کدهای انبار، نام تأمین‌کننده و اختصارهای شخصی جایی در نام دسته ندارند.
عمق دستهبندی؛ چند سطح کافی است؟
فروشگاه‌های بزرگ چند سطح دسته و زیردسته دارند. برای فروشگاه کوچک، هر سطح اضافه یک لمس و یک انتظار بیشتر برای مشتری است، به‌ویژه روی گوشی. ساختار کم‌عمق، یعنی تعداد محدودی دسته اصلی که مستقیماً به محصولات می‌رسند، معمولاً برای فروشگاه‌هایی با چند ده تا چند صد محصول کافی است.
سطح دوم زمانی معنا دارد که دو شرط برقرار باشد: دسته اصلی آن‌قدر بزرگ شده باشد که مرورش خسته‌کننده باشد، و تقسیم آن بر اساس نیاز واقعی مشتری ممکن باشد. اگر یکی از این دو شرط نیست، به‌جای زیردسته، از جستوجو و نام‌گذاری دقیق محصولات کمک بگیرید.
| وضعیت فروشگاه | ساختار پیشنهادی | توضیح |
|---|---|---|
| کمتر از حدود ۳۰ محصول | چند دسته اصلی، بدون زیردسته | مشتری می‌تواند همه محصولات یک دسته را سریع مرور کند |
| دهها تا چند صد محصول | دستههای اصلی دقیق‌تر بر اساس کاربرد، همراه با جستوجو | به‌جای عمق، دستههای مشخص‌تر بسازید |
| یک دسته بسیار بزرگ و متنوع | تقسیم همان دسته به چند دسته کاربردی یا افزودن یک سطح | فقط اگر سیستم شما زیردسته را پشتیبانی کند و نیاز واقعی باشد |
| محصولات با چند رنگ یا سایز | گونه‌های یک محصول، نه دسته جدا | رنگ و سایز ویژگی‌اند، نه دسته |
اعداد این جدول قاعده قطعی نیستند و فقط برای جهت دادن به تصمیم آمده‌اند؛ ملاک اصلی، تجربه مشتری هنگام مرور است.
گونه یا محصول جدا؟
یکی از پرسش‌های پرتکرار در دستهبندی این است که یک کالا با چند حالت را چگونه تعریف کنیم. فرض کنید قالب کیک گرد شما در سه قطر و دو جنس عرضه می‌شود. سه راه پیش روی شماست: شش محصول جدا، یک دسته به نام «قالب گرد» با شش محصول، یا یک محصول با گونه‌های قطر و جنس.
راه سوم در بیشتر موارد درست است. گونه برای حالتی است که کالا اساساً یکی است و تفاوت در ویژگی‌هایی مثل اندازه، رنگ یا جنس است. در این حالت، مشتری یک صفحه و یک توضیح می‌بیند و ویژگی دلخواه را انتخاب میکند. هر گونه می‌تواند قیمت و موجودی خودش را داشته باشد.
محصول جدا زمانی منطقی است که تفاوت فراتر از یک ویژگی ساده باشد: کاربرد، توضیح، عکس‌ها یا مخاطب متفاوت است. برای نمونه، «قالب کیک گرد کف‌جدا» و «قالب کیک گرد سیلیکونی» شاید شبیه به نظر برسند، اما روش استفاده، نگهداری و پرسش‌های مشتری درباره آن‌ها فرق دارد؛ بهتر است دو محصول جدا باشند.
یک آزمون سریع: اگر توضیح محصول برای هر دو حالت تقریباً یکسان است، گونه تعریف کنید. اگر باید دو متن متفاوت بنویسید، محصول جدا بسازید. درباره نوشتن همین متن‌ها، راهنمای توضیحات محصول که فروش را بالا می‌برد ساختار کاملی پیشنهاد میکند. تعریف درست گونه‌ها، مدیریت موجودی را هم دقیق‌تر میکند؛ چون موجودی هر اندازه و رنگ جداگانه شمرده می‌شود. جزئیات این موضوع در مقاله مدیریت موجودی انبار در فروشگاه‌های کوچک آمده است.
نمونه عملی: ساختار فروشگاه لوازم آشپزی و قنادی
ساختار زیر یک نمونه فرضی است که با اصول بالا ساخته شده است. شما آن را با محصولات و مشتریان خودتان تطبیق دهید.
| دسته | نمونه محصولات | گونه‌های احتمالی |
|---|---|---|
| قالب کیک و شیرینی | قالب گرد کف‌جدا، قالب کاپ‌کیک، قالب سیلیکونی | قطر، جنس |
| ابزار تزئین کیک | کیسه قنادی، سری قنادی، کاردک، صفحه گردان | اندازه، تعداد در بسته |
| ابزار اندازه‌گیری و آماده‌سازی | ترازوی آشپزخانه، پیمانه، همزن دستی، الک | اندازه، رنگ |
| ظروف پخت و سینی فر | سینی فر، توری خنک‌کننده، کاغذ روغنی | ابعاد |
| لوازم بسته‌بندی شیرینی | جعبه کیک، کاپ کاغذی، روبان | اندازه، رنگ، تعداد |
| لوازم آشپزی روزمره | کفگیر، ملاقه، تخته برش | جنس، رنگ |
به چند نکته در این نمونه توجه کنید: هیچ دستهای موقت یا مناسبتی نیست، نام‌ها توصیفی‌اند، رنگ و اندازه در ستون گونه آمده‌اند نه در ستون دسته، و هر محصول یک خانه روشن دارد.
دستهبندی و گوگل
برای موتورهای جستوجو، ساختار روشن دستهها نشان می‌دهد فروشگاه درباره چیست و صفحه‌های آن چگونه به هم مربوط‌اند. چند نکته کلی:
- نام دسته را با واژه جستوجوی واقعی هماهنگ کنید. دستهای به نام «قالب کیک» شانس بیشتری برای دیده شدن در جستوجوی همین عبارت دارد تا دستهای به نام «مجموعه پخت».
- دستههای تکراری نسازید. دو دسته با محتوای تقریباً یکسان، مثل «قالب کیک» و «قالب‌های کیک‌پزی»، برای یک جستوجو با هم رقابت میکنند و هیچ‌کدام قوی نمی‌شود.
- فیلتر را با دسته اشتباه نگیرید. ترکیب‌هایی مثل «قالب کیک قرمز سایز ۲۲» فیلتر یا گونه‌اند. ساختن دسته جدا برای هر ترکیب، صفحه‌های کم‌ارزش و تکراری می‌سازد.
- چند جمله توضیح بنویسید. اگر سیستم شما امکان نوشتن معرفی برای دسته را می‌دهد، در دو سه جمله بگویید این دسته شامل چه چیزهایی است و برای چه کسی مناسب است.
میزان اثر این نکات به امکانات فنی سایت شما بستگی دارد؛ برای مثال، اینکه هر دسته نشانی و صفحه مستقل قابل نمایه شدن داشته باشد یا نه. برای تصویر کامل‌تری از واژههای کلیدی، عنوان‌ها و محتوای فروشگاه، راهنمای سئو فروشگاه اینترنتی برای فروشگاه‌های کوچک را بخوانید. اگر هنوز سایت را نساخته‌اید، طراحی دستهها را جزو مراحل اولیه ساخت فروشگاه اینترنتی قرار دهید، نه کاری برای بعد.
هماهنگی دستهها با اینستاگرام
بسیاری از فروشگاه‌های کوچک هم‌زمان در اینستاگرام و سایت می‌فروشند. وقتی ساختار این دو هماهنگ باشد، مشتری در هر دو جا یک منطق را می‌بیند و مدیریت محتوا برای شما ساده‌تر می‌شود.
هایلایت‌ها
هایلایتهای محصول در پیج می‌توانند همان دستههای سایت را دنبال کنند: یک هایلایت برای قالب‌ها، یکی برای ابزار تزئین و یکی برای بسته‌بندی شیرینی. لازم نیست برای همه دستهها هایلایت بسازید؛ دستههای پرتقاضا را انتخاب کنید و جا را برای هایلایتهای اطلاعاتی مثل نحوه خرید و ارسال نگه دارید. شیوه طراحی و به‌روزرسانی آن‌ها را در مقاله هایلایتهای ضروری پیج فروشگاهی توضیح داده‌ایم.
کد دسته و کد محصول
اگر در کپشن‌ها کد محصول می‌گذارید تا مشتری با فرستادن آن در دایرکت سفارش دهد، دستهبندی منظم به کدگذاری هم نظم می‌دهد. وقتی کد هر محصول به دسته‌اش مرتبط باشد، با یک نگاه به کد می‌فهمید محصول از کدام گروه است و پاسخ به پرسش‌ها و گزارش‌گیری ساده‌تر می‌شود. اصول نوشتن کد در کپشن و راهاندازی آن را در راهنمای راهاندازی فروشگاه اینستاگرامی آورده‌ایم.
دایرکتچی برای هر دسته به‌طور خودکار یک کد سه‌رقمی و برای هر محصول یک کد هفت‌رقمی می‌سازد. مشتری با فرستادن کد در دایرکت، کارت محصول را با عکس، قیمت و دکمه خرید دریافت میکند. دستهها و محصولات میان دایرکت و سایت فروشگاهی مشترک‌اند و دستهبندی سایت فروشگاهی دایرکتچی تک‌سطحی است، بدون زیردسته؛ گونه‌ها با حداکثر سه ویژگی، مثل اندازه و رنگ، تعریف می‌شوند.
روی گوشی هم بیازمایید
بیشتر مشتریان دستهها را روی صفحه کوچک مرور میکنند. فهرست دستهها را روی گوشی باز کنید و ببینید نام‌ها کامل خوانده می‌شوند و انتخاب آن‌ها با انگشت راحت است. برای بررسی کامل‌تر مسیر خرید روی گوشی، چک‌لیست مقاله تجربه خرید موبایلی را دنبال کنید.
بازبینی دستهبندی؛ کی و چگونه؟
دستهبندی چیزی نیست که یک بار طراحی شود و برای همیشه ثابت بماند. با اضافه شدن محصولات، برخی دستهها بزرگ و برخی خالی می‌شوند. هر چند ماه یک بار، یا وقتی تعداد محصولات به‌طور محسوس تغییر کرد، این مراحل را انجام دهید:
- فهرست دستهها و تعداد محصولات هر کدام را ببینید و دستههای خیلی کوچک یا خیلی بزرگ را مشخص کنید.
- پرسش‌های مشتریان در دایرکت را مرور کنید: آیا کسی پرسیده «فلان محصول را دارید؟» در حالی که آن را دارید؟ این یعنی دسته یا نام محصول گویا نیست.
- عبارت‌هایی را که مشتریان در جستوجوی سایت تایپ کرده‌اند، اگر سیستم شما نشان می‌دهد، با نام دستهها مقایسه کنید.
- تغییرات را یکجا انجام دهید و پس از آن هایلایت‌ها، کپشن‌ها و پیوندهای مرتبط را بهروز کنید.
- پس از تغییر، یک بار مسیر پیدا کردن چند محصول را روی گوشی آزمایش کنید.
پیش از چیدن دستهها، این فهرست را مرور کنید
- دستهها بر اساس نیاز و کاربرد مشتری چیده شده‌اند، نه منطق انبار یا تأمین‌کننده.
- هر محصول یک دسته اصلی روشن دارد.
- دستهها هم‌پوشانی ندارند و مرز هر کدام قابل توضیح است.
- هیچ دستهای موقت یا مناسبتی نیست.
- نام‌ها کوتاه، توصیفی، یکدست و هم‌زبان با جستوجوی مشتری‌اند.
- رنگ، سایز و جنس به‌صورت گونه تعریف شده‌اند، نه دسته.
- عمق ساختار با تعداد محصولات تناسب دارد.
- هایلایت‌ها و کدهای اینستاگرام با دستههای سایت هماهنگ‌اند.
- فهرست دستهها روی گوشی آزمایش شده است.
اگر فقط یک کار از این مقاله انجام می‌دهید، این باشد: فهرست دستههای فعلی را جلوی کسی بگذارید که فروشگاه شما را نمی‌شناسد و از او بپرسید سه محصول مشخص را کجا پیدا میکند. پاسخ‌های او دقیق‌ترین ارزیابی ساختار شماست.
پرسش‌های متداول
فروشگاه اینترنتی چند دستهبندی باید داشته باشد؟
عدد ثابتی وجود ندارد. معیار این است که مشتری با یک نگاه بفهمد محصول موردنظرش در کدام دسته است. برای فروشگاه کوچک، معمولاً تعداد محدودی دسته اصلی که هر کدام چند محصول دارند، از دهها دسته کممحصول کاربردیتر است.
یک محصول را میتوان در چند دسته قرار داد؟
در بسیاری از سیستمها بله، اما بهتر است هر محصول یک دسته اصلی روشن داشته باشد. قرار دادن یک کالا در دستههای زیاد، فهرستها را شلوغ و تکراری میکند و تصمیمگیری مشتری را سختتر میکند.
رنگ و سایز را دسته جدا کنم یا گونه محصول؟
اگر تفاوت فقط در رنگ، سایز یا جنسی است که قیمت و توضیح اصلی را تغییر نمیدهد، آن را گونه همان محصول تعریف کنید. اگر کاربرد، توضیح یا مخاطب تفاوت جدی دارد، محصول جدا تعریف کنید. رنگ و سایز معمولاً مناسب دستهبندی نیستند.
دستهبندی محصولات چه تأثیری در سئو دارد؟
دستهها به موتورهای جستوجو کمک میکنند موضوع بخشهای مختلف فروشگاه را بفهمند و ساختار پیوندهای داخلی را شکل میدهند. نام دستهای که با واژههای جستوجوی مشتری هماهنگ است، هم برای کاربر روشنتر است و هم برای گوگل. میزان اثر به امکانات فنی سایت شما هم بستگی دارد.
تغییر دستهبندی فروشگاه پس از راهاندازی مشکلی ایجاد میکند؟
تغییر دستهها ممکن است نشانی برخی صفحهها، پیوندهای قدیمی و عادت مشتریان ثابت را تغییر دهد. بهتر است تغییرات را با برنامه و یکجا انجام دهید، نه پراکنده و هر هفته، و پس از آن پیوندها و هایلایتهای مرتبط را هم بهروز کنید.